Giyim sektöründe kayıt dışı ekonomiyi resmileştirme yönündeki baskı artıyor

AB'nin Kurumsal Sosyal Sorumluluk Direktifi (CSDDD) kapsamında küresel moda markaları ve perakendecilerinin tedarik zincirleri daha yakından incelenirken, kayıt dışı ekonominin temel bir kalkınma gündemi olarak resmileştirilmesi yönünde baskı artıyor.

OECD'nin 2026 Giyim ve Ayakkabı Sektöründe Özen Yükümlülüğü Forumu'nda bir panelde konuşan uzmanlar, adil ücret, sağlık ve güvenlik haklarından yararlanma kapsamı dışında kalan çok sayıda evden çalışan işçinin varlığını kabul etti. Oysa bu işçiler, küresel giyim ve tekstil tedarik zincirinin hayati bir parçasını oluşturuyor. Evden çalışanların haklarının tanınması küresel ölçekte gelişti; örgütlenme özgürlüğü, ayrımcılığa uğramama, iş sağlığı ve güvenliği gibi haklar, istihdam durumundan bağımsız olarak standart olarak bekleniyor.

CSDDD ve ulusal zorunlu çalıştırma yasaları, markaları tedarik zincirlerindeki olaylardan sorumlu tutmayı amaçlarken, çoğunlukla birinci kademe tedarikçileri ilgilendiriyor ve kayıt dışı çalışanları dikkate almıyor.

Tedarik zincirlerinin daha döngüsel hale gelmesiyle birlikte, markalar üzerinde uçtan uca tedarik zincirinin görünürlüğünü artırma ve özellikle kayıt dışı veya evden çalışanlar için birinci kademenin ötesine uzanan tedarikçi ilişkilerine ilişkin gerekli özeni gösterme konusunda baskı artmakta.

Pakistan'ın Sindh eyaletindeki Çalışma ve İnsan Kaynakları Bakanı Sayın Said Gani, hükümetin COVID-19 sonrası dönemde evden çalışanları korumak için bir program başlattığını, bu program kapsamında kendini 'işçi' olarak gören herkesin sosyal güvenlikten yararlanmalarını sağlayan ve kayıtlı işçi olarak tanınmalarını sağlayan bir işçi kartı için başvurabileceğini açıkladı.

HomeNet International'da danışman olarak görev yapan Janhavi Dave, tedarik zincirlerinde 49 milyon evden çalışan işçi bulunduğunu, "bunların çoğunun giyim sektöründe çalıştığını ve büyük çoğunluğunun kadın olduğunu" belirtirken, kayıt dışı tedarik zincirinin yalnızca evden çalışanları kapsamadığını, fabrika işçilerinin de bu zincirde yer aldığını belirtti.

Evden çalışanlar üzerine yapılan bir araştırmanın şu bulguları dikkat çekti:

• Giyim ve ayakkabı tedarik zincirlerinin yapısal bir parçasıdırlar, ancak genellikle üretim yaptıkları markaların farkında değillerdir ve bu nedenle şirketin durum tespiti sürecinin bir parçası değillerdir.
• Hemen hemen tüm yerlerde, standart asgari ücretin çok altında maaş alıyorlar.
• Hiçbir yerde sözleşme almadılar veya şikâyet mekanizmalarına erişim imkanı bulamadılar.
• Hiçbiri sosyal güvenlik sigortasından yararlanmadı, ancak bazıları sosyal yardım programlarından ve desteklerden faydalandı.