Bangladeş'te işçi ayaklanmaları nedeniyle yüzlerce tekstil fabrikası kapanıyor

Bangladeş’te tekstil işçilerinin asgari ücret protestoları nedeniyle “yüzlerce” fabrika kapandı. Bir süredir devam eden gösterilerin ardından Başbakan Tarique Rahman, bakanlarla acil bir toplantı yaparak işçi ücretlerini gözden geçirmek üzere bir kurul oluşturulduğunu duyurdu. İşveren ve işçi temsilcilerinden oluşan kurula, Dakka Üniversitesi’nden Profesör Mosleh Uddin Ahmed bağımsız üye olarak atandı. Kurul, sektör için yeni bir asgari ücret belirlemeyi amaçlıyor.

Yükselen yaşam maliyetlerine karşılık IndustriALL Bangladeş Konseyi, daha önce hazır giyim işçileri için aylık asgari ücretin 32.085 taka (yaklaşık 250 ABD doları) olmasını talep etmişti. Bu rakam, hazır giyim işçilerinin bugün kazandığı ortalama 13.000 takanın (yaklaşık 105 ABD doları) iki katından fazla. Ülkede tekstil işçilerinin ücretleri en son 2023 yılında değerlendirilmiş ve asgari ücret aylık 12.500 takaya (o dönemin kuruyla yaklaşık 114 ABD doları) yükseltilmişti. Bu rakam, Bangladeş Asgari Ücret Kurulu’ndaki işçi temsilcisinin başlangıçta talep ettiği 20.393 takanın (yaklaşık 184,6 ABD doları) oldukça altında kalmıştı.

Çin’den sonra dünyanın en büyük ikinci giyim ihracatçısı olan Bangladeş’in hazır giyim sektörü, 4 milyondan fazla kişiye istihdam sağlıyor ve H&M, Primark ve Inditex gibi küresel moda devlerine üretim yapıyor.

Gelişmiş Lifler ve Sürdürülebilirlik Odaklı Malzeme İnovasyonları

Tekstil ve moda sektöründe sürdürülebilirlik, biyoteknoloji ve teknik performans odaklı yenilikler hız kazanıyor. Memphis Üniversitesi’nin yürüttüğü yeni bir çalışma, polyester tişörtlerin solunum bölgesindeki mikroplastik maruziyetini pamuklu tişörtlere kıyasla %42 artırdığını ve bu mikroplastiklerin %99'unun PET’ten oluştuğunu ortaya koydu. Çalışma, sentetik tekstillerin insan sağlığı üzerindeki olası olumsuz etkilerini yeniden gündeme taşıdı.

Buna karşın doğal liflerin performansını artırmaya yönelik yatırımlar dikkat çekiyor. Yeti, merino yününün dayanıklılığını 9 kat artıran Nuyarn iplik teknolojisiyle üretilen yeni koleksiyonunu tanıttı. Ciele Athletics de Woolmark sertifikalı ipek-merino karışımı koşu serisini genişletti. 110 yıllık ABD’li üretici Minus33 tesis kapasitesini iki katına çıkardı. Alman giyim markası Olymp ise Livinguard Fresh teknolojisiyle üretilen koku önleyici iş giysilerini piyasaya sundu.

Biyoteknoloji, Protein Mühendisliği ve Döngüsel Çözümler

Biyoteknolojik çözümler ve fon destekleri, tekstil ve malzeme inovasyonlarının endüstriyel ölçeğe taşınmasında kritik bir rol oynamaya başladı. Oregon merkezli Caravel Bio, yapay zekâ ve hücresiz sentez yöntemleriyle protein tasarlayan platformunu geliştirmek için ABD Ulusal Bilim Vakfı’ndan (NSF) 1,2 milyon dolarlık hibe aldı. Şirket, DNA sentezi ve karbon yakalama gibi alanlarda ticari pilot projelere odaklanıyor.

Bunun yanı sıra Heimtextil ve Future Fabrics Expo iş birliğiyle Frankfurt’ta düzenlenecek “Functional Futures Lab” sergisi; canlı kök sistemlerinden elde edilen döşeme malzemeleri, gıda atıklarından üretilen boyalar ve biyobazlı kompozitler gibi prototipleri sektörün beğenisine sunmaya hazırlanıyor. 2027 yılında ABD’nin Charlotte kentinde ikincisi düzenlenecek Textiles Recycling Expo USA da elyaftan elyafa geri dönüşüm ve kimyasal ayrıştırma teknolojilerine odaklanacak.

Sektörel Baskılar, Etik Talepler ve Kurumsal Tepkiler

Sürdürülebilirlik ve malzeme yeniliklerinin yanı sıra, hayvan hakları savunucularının küresel moda kuruluşları üzerindeki baskısı kurumsal yönetim yapılarını da etkiliyor. Kürk Ticaretini Kaldırma Koalisyonu’nun (CAFT), Milano Moda Haftası’nda kürk kullanımının yasaklanması amacıyla yürüttüğü uluslararası protestoların ardından Bain & Company ortağı Claudia D’Arpizio, Fondazione Altagamma yönetim kurulundan istifa etti. Protestoların etkisiyle Visa, DHL ve Wella gibi büyük sponsorların Milano Moda Haftası’ndan çekildiği bildirildi. Aktivistler ise kürk kullanımı tamamen sona erene kadar, haftayı düzenleyen İtalyan Moda Konseyi (Camera Nazionale della Moda Italiana) ile bağlantılı kurumlara yönelik eylemlerini sürdüreceklerini açıkladı. Bu gelişmeler, küresel moda endüstrisinde etik tedarik ve kurumsal imajın malzeme seçimleriyle ne kadar iç içe geçtiğini bir kez daha gösteriyor.